Aktualności

7 marca 2019
Pierwsze tramwaje
[zdjęcie aktualności]

Wkrótce upłynie sześćdziesiąt lat od uruchomienia pierwszej w Częstochowie linii tramwajowej. 8 marca 1959 roku rozpoczęła się nowa era komunikacji miejskiej.

O uruchomieniu linii tramwa-jowej radzono w Częstochowie już w roku 1903, później w 1908. Skończyło się na prywatnych li-niach omnibusowych (tramwaje konne), które funkcjonowały m.in. podczas trwającej w 1909 r. Wysta-wy Przemysłu i Rolnictwa. Kolejną próbę stworzenia linii tramwajo-wej podjęto w roku 1913. Ofertę złożyła firma „Siła i światło”. Prze-dłużające się negocjacje przerwał wybuch I wojny światowej.

Do pomysłu budowy trasy tram-wajowej powrócono kilkanaście lat później. W roku 1926 z pro-jektem wystąpił inżynier Jan Ku-balski. Sieć tramwajowa miała się składać z kilku tras. Po zakończeniu inwestycji ich układ wyglądał-by następująco: Dworzec kolejo-wy przy ul. Piłsudskiego – Raków; Dworzec kolejowy Stradom – cmentarz Kule; Ulica Wręczyc-ka – Nowy Rynek (obecnie Plac Daszyńskiego); Dworzec kolejo-wy przy ul Piłsudskiego – Jasna Góra; ulica Gnaszyńska – ulica Mirowska. Z propozycji inżyniera Kubalskiego miasto jednak nie skorzystało – nie miało wystar-czającego kapitału, a dopiero co zakończono kosztowną inwestycję kanalizacyjno-wodociągową.

Koniec lat dwudziestych XX w. zaznaczył się w Częstochowie innym ważnym wydarzeniem z dziedziny komunikacji. W styczniu 1929 r. uruchomiono miejskie linie autobusowe. 10 autobusów jeździło na trasach: Jasna Góra – Raków i Wyczerpy - Stradom.

Dopiero w roku 1951, w nowych warunkach historycznych, pod-jęto decyzję o budowie linii tram-wajowej w Częstochowie. Inwe-stycja wiązała się z rozbudową huty na Rakowie. Do kombinatu hutniczego należało poprowadzić nową drogę, w której tram-waj miał pełnić istotną rolę. Tylko dzięki temu środkowi transportu tysiące hutników szybko mogło dostać się do pracy i tak samo powrócić. Plan urbanistyczny, który przewidywał utworzenie trasy z linią tramwajową opracowało małżeństwo Irena i Czesław Kotelowie. Wytyczona przez nich trasa - łącząca Raków ze Śród-mieściem i nowo budowaną dzielnicą Zawady (od roku 1960 Tysiąclecia) - nazywana była ów-cześnie „osią pracy”. Biegła od huty Alejami: Pokoju, Związku Walki Młodych (od 1992 r. – aleja Niepodległości), Wolności, Ko-ściuszki i Zawadzkiego (od 1992 r. – aleja Armii Krajowej). W Aleje Wolności i Kościuszki, które zo-stały wybudowane wcześniej, trzeba było wkomponować tory kolejowe. Stało się to kosztem rosnących tam drzew. Podczas budowy trasy na Ostatnim Gro-szu wyburzono też kilkadziesiąt domów kolidujących z przebiegiem linii. Wybudowano za to dwa wiadukty (w alei ZWM i w alei Pokoju), trzy mosty oraz zajezdnię tramwajową.

Linia tramwajowa, a także droga dla samochodów, były budo-wane od początków roku 1953; wówczas zostały wbite pierwsze paliki wyznaczające „oś pracy”. Oddanie trasy do użytku przesuwano w czasie, pojawiały się pro-blemy techniczne, m.in. z osia-dającymi nasypami przy rzece Stradomce. Ostatecznie do uro-czystego otwarcia linii tramwa-jowej doszło 8 marca 1959 roku (próbne jazdy trwały już od końca lutego). Inauguracji towarzyszyły nieprzewidziane, przykre okolicz-ności. Dzień przed uruchomieniem linii w wyniku burzy zostały pozrywane przewody na odcinku od alei Kościuszki do dworca PKP przy alei Wolności (ich naprawa trwała 12 godzin, zginął wówczas jeden z pracowników). Dodatko wo w dniu, w którym doszło do otwarcia trasy, wskutek wadliwe-go działania zwrotnicy przewrócił się wagon przyczepy, a wieczo-rem taki sam los spotkał tramwaj na rozjeździe przy zajezdni (dwie osoby zostały ranne).

Tramwaje, których tabor składał się z 14 elektrowozów i 26 wa-gonów, obsługiwały dwie linie. „Dwójka” pokonywała trasę od Zawad (Tysiąclecia) do wiaduktu nad przystankiem PKP Błeszno (kilka lat później przemianowany został na „Częstochowę Raków”). Pod tym wiaduktem znajdowa-ła się pętla, na której kończyły drogę tramwaje z numerem 2. Wkrótce jej trasę przedłużono; ciągnęła się wzdłuż ulicy Łuka-sińskiego w okolice stadionu RKS Raków. Z kolei „jedynka” jeździła od Zawad do Kucelina. Na obu Zawad (Tysiąclecia) do wiaduktu nad przystankiem PKP Błeszno (kilka lat później przemianowany został na „Częstochowę Raków”). Pod tym wiaduktem znajdowa-ła się pętla, na której kończyły drogę tramwaje z numerem 2. Wkrótce jej trasę przedłużono; ciągnęła się wzdłuż ulicy Łuka-sińskiego w okolice stadionu RKS Raków. Z kolei „jedynka” jeździła od Zawad do Kucelina. Na obu liniach tramwaje kursowały co 10 minut. Na Zawadach pętlę zloka-lizowano przy alei Deglera (póź-niej była to Zawadzkiego, obec-nie Armii Krajowej), tuż przed skrzyżowaniem z ulicą Worcella (obecnie w tym miejscu znajduje się charakterystyczny blok, zwa-ny falowcem). Wraz z rozbudową dzielnicy Tysiąclecia i budową nowej dzielnicy – Manifestu Lip-cowego (obecnie Północ) linię tramwajową przedłużano; w roku 1971 do Promenady, a w 1984 wzdłuż alei Wyzwolenia.

W roku 1971 zamknięto trasę przy ul. Łukasińskiego. W tymże roku, kilka miesięcy później zlikwido-wano linię nr 2. W latach 2010-2012 wybudowano nową linię na Wrzosowiak i Błeszno; przebiega ona ulicami: Jagiellońską, Orkana i Jesienną do stadionu piłkarskie-go przy ul. Limanowskiego (pętla „Stadion Raków”).

Juliusz Sętowski