Aktualności

5 października 2017
HISTORIA CZĘSTOCHOWSKIEJ KSIĄŻNICY

Biblioteka publiczna powstała w Częstochowie w 1917 roku, ale o potrzebie utworzenia takiej placówki w mieście mówiono już wcześniej. W roku 1916, w Częstochowie liczącej ok. 80 tysięcy mieszkańców, działały liczne związki i stowarzyszenia. Jednym z nich było Towarzystwo Opieki Szkolnej, prowadzące tzw. Kursy Samokształcenia. W gronie wykładowców tych kursów zrodziła się myśl zorganizowania nowego towarzystwa, które zajęłoby się utworzeniem biblioteki publicznej. Głównym inicjatorem był dr Władysław Biegański.

Do opracowania statutu przyszłego towarzystwa powołano komisję w składzie: Władysław Biegański, Stanisław Biernacki, Edmund Nowak, Wacław Płodowski i Kazimierz Okuszko. 2 grudnia 1916 r. odbyło się pierwsze zebranie Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Częstochowie. Zakładano, że funkcjonowanie placówki opierać się będzie – przynajmniej początkowo – na datkach pieniężnych i darach książkowych.

Dr Biegański zmarł w styczniu 1917 roku, nie doczekawszy otwarcia książnicy. W „Gońcu Częstochowskim” z 31 stycznia 1917 r. można przeczytać „(…) Celem złożenia należnej czci, zarząd Kursów Samokształcenia, których zmarły był założycielem i prelegentem, proponuje ufundowanie w Częstochowie trwałego pomnika w postaci powołania do życia biblioteki publicznej, już zapoczątkowanej przez śp. Władysława Biegańskiego i nadania jej nazwy: Biblioteka Publiczna im. Władysława Biegańskiego”. Propozycja ta spotkała się z aprobatą. Posypały się datki pieniężne i dary książkowe dla przyszłej placówki.

11 sierpnia 1917 r. odbyło się uroczyste otwarcie Biblioteki Publicznej. Znalazła ona gościnną siedzibę w parterowym domu lekarza dr. Stanisława Nowaka, przy ul. Teatralnej 14 (obecnie Aleja Kościuszki). Księgozbiór liczył w dniu otwarcia ok. 1300 woluminów, głównie książek o charakterze naukowym. Dla odwiedzających wyłożono na stoliku katalog, którym był prawdopodobnie gruby zeszyt ze spisem książek. Regulamin przewidywał, że ze zbiorów biblioteki może korzystać, za niewielką odpłatnością, każdy dorosły mieszkaniec miasta.

Utrzymywanie Biblioteki tylko ze składek członków TBP i opłat czytelniczych stwarzało duże trudności, dlatego 4 stycznia 1925 r. zdecydowano o rozwiązaniu Towarzystwa i przekazaniu książnicy miastu. Odtąd Miejska Biblioteka Publiczna im. dr. W. Biegańskiego przeniesiona została do pomieszczeń przy ul Dąbrowskiego 10/14, gdzie oprócz wypożyczalni urządzono także czytelnię. W latach 1925-1938 księgozbiór wzrósł z ok. 3600 do ponad 9600 woluminów, a liczba wypożyczeń zwiększyła się z ok. 2000 do ponad 33000.

W czasie okupacji Niemcy początkowo kazali wycofać znaczną część cennych książek, a w roku 1940 całkowicie zamknąć Bibliotekę. Dwa lata później gestapo, chcąc przejąć lokal, zarządziło usunięcie książek. Część przeznaczonego na przemiał księgozbioru uratował Franciszek Przymuszała, kierownik składnicy makulatury przy ul. Warszawskiej 70, który ukrył zbiory i oddał je Bibliotece natychmiast po ucieczce Niemców z Częstochowy.

Nowy rozdział w działalności Biblioteki rozpoczął się po wyzwoleniu. Władze miejskie przekazały dla potrzeb placówki cześć pomieszczeń w budynku przy Alei Najświętszej Maryi Panny 22. W stosunkowo krótkim czasie uporządkowano księgozbiór. Już 15 marca 1945 r. otwarto wypożyczalnię książek, a w początkach września czytelnię. Duża w tym zasługa pierwszych kierowników Biblioteki: Lucjana Andre, Stefanii Podhorskiej-Okołów i Wiktorii Wolańskiej. Za kierownictwa S. Podhorskiej-Okołów otwarto pierwszą filię biblioteczną – w dzielnicy Ostatni Grosz.

W 1950 roku kierownictwo objął Piotr Wasilewski. Dzięki jego staraniom powstały nowe filie, a w głównym budynku uzyskano dodatkowe pomieszczenia, które wykorzystano na introligatornię i bezpłatną szatnię dla użytkowników czytelni.

W 1953 roku dyrektorem Biblioteki został Antoni Kłyk. Za jego dyrekcji powstawały nowe filie, powiększały się zbiory i rosła liczba czytelników, przeprowadzono też kapitalny remont budynku głównego. Uroczyste otwarcie Biblioteki w przebudowanym i zmodernizowanym budynku nastąpiło w styczniu 1974 roku. W kilka miesięcy później dyrektor Kłyk odszedł na emeryturę. Po jego odejściu funkcję dyrektora pełnił, przez kilka miesięcy, dr Waldemar Tyras.

W roku 1975, w związku z utworzeniem województwa częstochowskiego, Miejską Bibliotekę Publiczną połączono z istniejącą od 1946 roku Powiatową Biblioteką Publiczną i przekształcono w Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną im. dr. W. Biegańskiego. Na stanowisko dyrektora powołano Aleksandrę Kamińską, która funkcję tę pełniła do 1990 roku. Kolejnym dyrektorem została Ewa Derda.

W latach 1975-1997 Biblioteka znacznie poszerzyła zakres gromadzonych materiałów m. in. o muzykalia (w 1979 r. otwarto Filię Muzyczną) i tzw. „książki mówione”. W Bibliotece utworzono ponadto Wojewódzki Ośrodek Informacji i Wiedzy o Regionie.

Z końcem 1998 roku, w związku z likwidacją województwa, Biblioteka stała się instytucją samorządową, tracąc jednocześnie uprawnienia ponadlokalne. Koniec lat 90. XX wieku to też czas zmian w zakresie automatyzacji procesów bibliotecznych. Częstochowska Biblioteka - jako jedna z pierwszych w Polsce – zainwestowała w nowe technologie, wprowadzając komputerowy system biblioteczny SOWA.

W 2012 r. dyrektor Derda przeszła na emeryturę. W wyniku przeprowadzonych konkursów (2012 r. i 2015 r.) dyrektorem została, kierująca aktualnie Biblioteką, Beata Grzanka. Dziś instytucja jest dużą placówką, w skład której wchodzi Biblioteka Główna i 22 filie. Poza gromadzeniem i udostępnianiem zbiorów, Biblioteka prowadzi bogatą działalność kulturalną i edukacyjną. Całokształt tej środowiskowej działalności to corocznie organizacja ok. 1000 różnorodnych imprez. Przy Bibliotece działa 5 Dyskusyjnych Klubów Książki.

 

Na podstawie materiałów opracowanych przez dr. Waldemara Tyrasa, Bogdana Henniga

i Beatę Grzankę.

Agnieszka Lipińska