200 lat połączenia
Dokładnie dwa stulecia temu formalnie połączono Starą Częstochowę z przyklasztorną Częstochówką. Rocznicę tę uczciły wernisaże dwóch historycznych wystaw. Ta plenerowa prezentowana jest na pl. Biegańskiego, a druga – w salach Ratusza.
Zacznijmy od krótkiego przypomnienia: na początku lat dwudziestych XIX w. funkcjonowały obok siebie Stara Częstochowa oraz Nowa Częstochowa z Jasną Górą. W 1823 r. inżynier wojewódzki Jan Bernhard opracował plan urbanistyczny zakładający zespolenie obu miast. Głównym elementem projektu było wytyczenie dzisiejszej Alei Najświętszej Maryi Panny, która połączyła oba ośrodki i stworzyła nowy układ przestrzenny miejscowości.
Oficjalne zatwierdzenie połączenia - decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego - nastąpiło 19 sierpnia 1826 r. Częstochowa otrzymała wówczas prawa przysługujące miastom wojewódzkim. W kolejnych latach realizowano plany rozbudowy. W 1827 r. uruchomiono pierwsze oświetlenie uliczne, wzniesiono też m.in. Ratusz, w którym dziś Muzeum Częstochowskie pokazuje wystawy.
Archiwalne mapy i dokumenty
Nic więc dziwnego, że to właśnie w tym muzealnym obiekcie prezentowana jest jubileuszowa wystawa upamiętniająca wydarzenie sprzed dwóch wieków. Ekspozycję „Częstochowa Stara/Nowa. 200 lat połączenia” uroczyście otwarto w środę, 19 sierpnia. Trafiły na nią oryginalne plany miasta Częstochowy znajdujące się w zbiorach Działu Historii i Biblioteki Muzeum Częstochowskiego, datowane od 1819 r. po okres PRL. Co ciekawe: po raz pierwszy można zobaczyć Plan Sytuacyjny Miasta Nowej Częstochowy wraz z przedmieściem św. Barbary (1823) i Plan Geometryczny Gruntów Folwarku Wójtostwa Częstochowskiego (1827) – oba poddano niedawno konserwacji.
Na podstawie prezentowanych map można prześledzić zmiany urbanistyczne miasta od XIX w. do czasów współczesnych. Obok planów wystawę dopełniają archiwalia związane z połączeniem i rozbudową miasta, w tym budową Ratusza. Pochodzą z Archiwum Państwowego w Częstochowie, Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w Łodzi. Całość wzbogacają również fragmenty XIX-wiecznych przewodników opisujących miasto i jego mieszkańców.
Kuratorką wystawy jest Małgorzata Szczęsna, która na co dzień kieruje Działem Historii w Muzeum Częstochowskim. Projekt powstał we współpracy z Archiwum Państwowym w Częstochowie i Urzędem Miasta Częstochowy.
Przy Archiwum zostając, to ono odpowiada za drugą z jubileuszowych wystaw. „… podniesiona do miast wielkich, czyli o połączeniu Starej i Nowej Częstochowy”, prezentowanej na placu Biegańskiego. Na ponad 30 posterach prezentowana jest historia miasta. Całość została podzielona na trzy części: pierwsza opowiada o historii Starej i Nowej Częstochowy, o mieszkańcach i urbanistyce, część druga dotyczy momentu zwrotnego, czyli połączenia dwóch organizmów miejskich w jeden, a ostatnia poświęcona jest rozwojowi miasta, jaki nastąpił po połączeniu.
Obie ekspozycje można oglądać aż do 18 października (szczegóły: www.muzeumczestochowa.pl i czestochowa.ap.gov.pl).
Walor kolekcjonerski i spacerownik
Wernisaże to jednak nie jedyne wydarzenia, którymi upamiętniono rocznicę datę. 19 sierpnia do sprzedaży trafiła prawdziwa perełka, czyli bon jubileuszowy (który cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem wśród kolekcjonerów – i to nie tylko tych z Częstochowy). Został wydany przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych i Urząd Miasta w Częstochowie. Dwa jego połączone egzemplarze symbolizują dwa miasta, które 200 lat temu stały się jedną Częstochową. Ta forma sprawia, że 100 Medalików jest pierwszym w Polsce podwójnym walorem kolekcjonerskim. Kupić go można w siedzibie Częstochowskiej Organizacji Turystycznej przy ul. 7 Kamienic 4 (o szczegółach pisaliśmy już na CGK).
Podobnie rozchwytywany jest też album „Od Starej do Nowej Częstochowy" pod redakcją dra Juliusza Sętowskiego. Jego premiera miała miejsce 3 lutego tego roku, a pierwszy nakład rozszedł się błyskawicznie. Bogato ilustrowana dawnymi i współczesnymi zdjęciami (te dzisiejsze wykonali Grzegorz Skowronek i Łukasz Kolewiński) publikacja doczekała się dodruku. Od teraz można o nią pytać w Ratuszu.
Fot. Grzegorz Skowronek
