SZUKAJ
CO/GDZIE/KIEDY W CZĘSTOCHOWIE Portal kulturalny

Wincenty Makowski

Człowiek roku 1904 - Wincenty Makowski

18 kwietnia 2023
Rysunkowy portret historyka Juliusza Sętowskiego
Udostępnij

Pracował jako rzemieślnik w Warszawie, później był robotnikiem w Hucie „Częstochowa”. Jako bojowiec Polskiej Partii Socjalistycznej 25 grudnia 1904 r. kierował akcją zbrojną, która stała się głośna w całym Królestwie Polskim – próbą wysadzenia pomnika cara Aleksandra II pod Jasną Górą w Częstochowie.

middle-Makowski.jpg

Wincenty Antoni Makowski (1868–1927), pseudonimy: Dawid, Józef, Kasper, Maciej, urodził się 16 sierpnia 1868 r. w Warszawie, był synem Józefa, stolarza i Franciszki z domu Bułka.

Pracował jako stolarz w warszawskiej dzielnicy Praga. Od 1893 roku należał do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego, a dwa lata później wstąpił do PPS. W tym czasie pracował w warsztatach kolei wschodniej w Warszawie. Gdy został zdekonspirowany, w 1903 r. opuścił Warszawę i przeniósł się do Zagłębia Dąbrowskiego (działał na terenie Będzina, Dąbrowy Górniczej, Sławkowa i Olkusza).

Od końca 1903 roku pracował w Hucie „Częstochowa” w Rakowie k. Częstochowy. Kierował organizacją częstochowską PPS, był też członkiem Komitetu Dzielnicowego PPS Raków. Odpowiadał za działalność punktu przerzutu partyjnych wydawnictw. Należał do Częstochowskiego Komitetu Robotniczego. Od jesieni 1904 r. - jako starszy dziesiątki bojowej Koła Techniczno-Bojowego w Rakowie - brał udział w akcjach bojowych na terenie Częstochowy. Był uczestnikiem m.in. zamachu na policmajstra Częstochowy Nehrlicha (12 listopada) oraz próby wysadzenia pomnika cara Aleksandra II pod Jasną Górą (25 grudnia).

8 stycznia 1905 r. - po starciu zbrojnym z policją i wojskiem na Nowym Rynku (obecnie pl. Ignacego Daszyńskiego) w Częstochowie - został aresztowany i pobity. Przez 4 tygodnie przebywał w szpitalu w Częstochowie, a później został osadzony w gubernialnym więzieniu w Piotrkowie. Wyrokiem Warszawskiej Izby Sądowej skazano go na 10 lat katorgi i osiedlenie na Syberii. Od 29 maja 1905 r. Makowski więziony był w Kaliszu. Demonstranci uwolnili go 3 listopada tegoż roku. Wkrótce wyjechał do Krakowa.

Na początku 1906 r. ukończył tam kurs instruktorów bojowych i został skierowany do Łomży. Później działał jako instruktor Organizacji Bojowej (OB) PPS na terenie Płocka i Łowicza. Po akcji „krwawej środy” (15 sierpnia 1906 r.), podczas której brał udział w zamachu na naczelnika straży ziemskiej w Łowiczu, wyjechał do Zagłębia Dąbrowskiego. W czasie rozłamu w partii (listopad 1906 r.), opowiedział się po stronie kierowanej przez Józefa Piłsudskiego PPS – Frakcji Rewolucyjnej i nadal działał w OB. Zagrożony aresztowaniem w 1907 roku wrócił do Krakowa. Pracował w Muzeum Przemysłowym, w okresie międzywojennym prowadził dział stolarski (modelarski) w szkole inwalidów przy tejże placówce.

Wincenty Makowski zmarł 24 grudnia 1927 r. w Krakowie. Pochowano go na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera AB, rząd 6, miejsce 9). Został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1930).

Jego żoną (od 1893 r.) była Bronisława z Dziarkowskich (1875–1957), działaczka socjalistyczna, współpracowniczka ZWZ-AK (w okresie międzywojennym i podczas okupacji niemieckiej mieszkała w Krakowie, przy ul. Chocimskiej 23), odznaczona Krzyżem Niepodległości.

Makowscy doczekali się czterech synów: Józefa (1899–1960), żołnierza Legionów Polskich, urzędnika RP na terenie Urugwaju, odznaczonego Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych i Krzyżem Zasługi; Stefana (1901–1983), powstańca śląskiego, oficera Wojska Polskiego, architekta (działającego w Urugwaju i Hiszpanii); Michała, żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz Bronisława Wincentego (1905 Raków k. Częstochowy – 1944 Kraków) absolwenta szkoły przemysłowej, technika mechanika, piłkarza, hokeistę, pilota, reprezentanta Polski w piłce nożnej (1931), zawodnika klubów sportowych w Krakowie, Wilnie i Warszawie, w czasie okupacji niemieckiej żołnierza ZWZ-AK pseud. Dago (działał w „Ubezpieczalni” – komórce krakowskiej AK zajmującej się produkcją uzbrojenia). Ostatni z wymienionych został aresztowany przez Niemców 30 kwietnia 1944 r. wraz z należącym również do AK najmłodszym bratem Janem oraz jeszcze jednym współpracownikiem.

Bronisław i Jan Makowscy zostali rozstrzelani w II połowie maja 1944 r.. Poświęcone im symboliczne inskrypcje znajdują się na grobie rodzinnym na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. O śmierci Bronisława Makowskiego (oraz kilkudziesięciu innych osób) przypomina także Ściana Pamięci ulokowana w miejscu egzekucji przy ul. Lubicz w Krakowie.

Wincenty i Bronisława Makowscy mieli także dwie córki, Felicję zamężną Szymańską (1895–1988) oraz Ludwikę, która mieszkała w Paryżu i była modelką Amadeo Modiglianiego.

Cykle CGK - Autorzy