Częstochowskie biblioteczki - rozdział drugi
Juliusza Sętowskiego przedstawiać nie trzeba. Znawca dziejów Częstochowy, historyk, ale i - a może przede wszystkim - bibliofil. Odwiedziłem go w miejscu pracy, czyli w Ośrodku Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego, by porozmawiać o jego imponującym księgozbiorze.
Kiedy rozpoczął Pan kolekcjonowanie książek?
Juliusz Sętowski: Już takie poważne kolekcjonowanie rozpoczęło się na studiach. Wtedy jeszcze nie mogłem się zdecydować, jakie książki zbierać, więc były z różnych dziedzin. Jedną z nich było na przykład „Powstanie Styczniowe” – ta kolekcja z latami rosła i nadal ją mam i powiększam o ewentualne nowości. Był też dział - nie za obszerny - dotyczący socjalistów, były tam nawet XIX-wieczne druki socjalistyczne. Największy dział to książki, które są mi potrzebne do pracy. Jeszcze zanim zacząłem tutaj [w Ośrodku Dokumentacji Dziejów Częstochowy - przyp. red.] pracować, przygotowywałem się do publikacji przewodników biograficznych po cmentarzach częstochowskich. Zbierałem i zbieram nadal wydawnictwa biograficzne, bardzo różnorodne. To nie tylko słowniki z biogramami, ale także wszelkie informatory, spisy nazwisk, książki telefoniczne. Wszystko, gdzie można znaleźć wykazy jakichś nazwisk; wszystko, gdzie można uchwycić danego człowieka. Cieszę się szczególnie z częstochowskich książek telefonicznych z lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Co można z nich wywnioskować? Przede wszystkim znaleźć informacje o tym, gdzie dany człowiek mieszkał w Częstochowie. Nieraz są też zapisy o zawodzie, o firmie, którą ewentualnie prowadził, albo gdzie dokładnie pracował. Ci ludzie gdzieś często znikali, ale dzięki przedwojennym adresom trafiałem do osób, które albo były rodziną, albo wskazywały mi, gdzie ten człowiek się przeprowadził. To było i jest trochę detektywistyczne zajęcie. Bardzo ciekawe.
Jaka była pierwsza książka, którą Pan przeczytał?
-To były „Klechdy domowe”, pierwsze wydanie z 1967 roku. Otrzymałem je na gwiazdkę, pamiętam moment, kiedy dostałem tę książkę, kiedy ją czytałem. Miała wspaniałe, barwne ilustracje Zbigniewa Rychlickiego.
Jaka jest najcenniejsza książka w Pana kolekcji?
- Trudne pytanie i odpowiedź nie będzie łatwa. Najcenniejsza w kontekście finansowym czy przywiązania w kontekście uczuć? Ta strona emocjonalna jest dla mnie ważna. Niektóre książki odziedziczyłem po swoim dziadku, który w Radomiu kompletował własny księgozbiór, ale nie tylko, bo gromadził także obrazy i rzeźby. Wyrosłem w takim klimacie dziadkowej biblioteki. I niektóre z tych książek znalazły potem swoje miejsce w mojej bibliotece w Częstochowie. Te tomy wiążą się z opowieściami mojej mamy. Na przykład „Błękitny ogród” Felicji Kruszewskiej z 1928 roku, który dostała na gwiazdkę jako dziecko. Gdy była młodsza, najpierw czytał go jej tata, czyli właśnie mój dziadek, potem czytała już sama. Jestem z tą książką sentymentalnie związany, jest jedną z najcenniejszych w mojej kolekcji.
Czy możną ją nazwać pierwszą książką w zbiorze?
- Można nazwać ją pierwszą z kolekcji z działu książek dla dzieci. I jak już jesteśmy w tym dziale, to muszę powiedzieć, że bardzo cenne - też pod kątem niezwykłego sposobu, w jaki pozyskałem tę książkę - jest pierwsze wydanie „Alicji w Krainie Czarów”. Pochodzi z 1910 roku i zostało opublikowane jeszcze pod tytułem „Przygody Alinki w Krainie Cudów”. Jeden z tłumaczy, przygotowując się do kolejnego przełożenia „Alicji w Krainie Czarów” z oryginału, szukał tej książki w zbiorach publicznych i nie udało mu się jej znaleźć. Dlatego długo uważano, że tej książki nie ma, że została zaczytana, zniszczona i już się nie znajdzie. Jednak później okazało się, że jeden egzemplarz znajduje się w bibliotece w Poznaniu. Ja natomiast mam inny, bardzo piękny. O dziwo nabyłem go w Częstochowie na giełdzie staroci, takiej organizowanej jeszcze w mrówkowcu. Pochwalę się, że mój zbiór XIX i XX wiecznych książek dla dzieci i młodzieży liczy już ponad 200 egzemplarzy.
Czy są w ogóle takie książki, których Panu brakuje?
- Zanim o tym powiem, to mała dygresja o jednym rarytasie, który mam. Może nie jest to taki biały kruk jak „Alinka z Krainy Cudów”, ale książka, którą przez tydzień nie mogłem się nacieszyć. Są to życiorysy wydane w języku rosyjskim inżynierów z Politechniki w Rydze w 1912 roku. Kupiłem ją w sklepie Lepszy Klimat. Przyniosłem do pracy, zacząłem przeglądać, wyszukiwać częstochowskich inżynierów. Przyznam się, że jeździłem po giełdach, aukcjach, chodziłem po antykwariatach, nigdy tej książki nie widziałem. Ma wartość bezcenną.
Teraz natomiast najbardziej fascynuje mnie Stefan Żeromski. Zbieram, ale tylko i wyłącznie publikacje, które ukazały się do jego śmierci i są ilustrowane, bibliofilskie. Szczególnie interesują mnie te z zamawianymi przez Żeromskiego markami, niektórzy mówią na nie ekslibrysy, ale to nie były ekslibrysy. Były to opracowane latach 1906-1914 znaki własnościowe, które Żeromski albo sam wklejał, albo raczej robił to z pomocą rodziny, przyjaciół. Wklejał do książek i podpisywał swoją sygnaturą SŻ oraz numerem. Te znaki były opracowane przez znakomitych grafików, malarzy polskich. Wyszło trzynaście takich książek, a niektóre z nich miały po trzy wydania. Brakuje mi jeszcze dwóch. Przyznam się, że przygotowuję publikację o sztuce książki Stefana Żeromskiego na bazie zbiorów, które gromadziłem od lat osiemdziesiątych.
Dziękuję za rozmowę, trzymam kciuki za odnalezienie brakujących egzemplarzy.
Fot. Adam Markowski
