SZUKAJ
CO/GDZIE/KIEDY W CZĘSTOCHOWIE Portal kulturalny

Człowiek roku 1920 - Henryk Fijałkowski

2 lipca 2026
Rysunkowy portret historyka Juliusza Sętowskiego
Udostępnij

Był działaczem robotniczym, członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W latach 1917–1918 należał do Pogotowia Bojowego PPS, Polskiej Organizacji Wojskowej. Do 1919 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta Milicji Ludowej. W lipcu 1920 r. podczas wojny z Rosją bolszewicką był organizatorem w Częstochowie i w Rakowie oddziału, który wziął udział w walkach pod Warszawą. Z ramienia Ludowego Komitetu Niesienia Pomocy Armii prowadził werbunek do oddziałów ochotniczych kierowanych na front w 1920 r.

middle-fijałkowski3.jpg

Henryk Fijałkowski, pseudonim Gołąb był działaczem niepodległościowym, politycznym i związkowym. Urodził się 28 czerwca 1895 r. w Dąbrowie (Dąbrowa Górnicza), w rodzinie robotniczej, był synem Teofila i Teodozji z Kuziów, bratem Kazimierza, działacza spółdzielczego Stowarzyszenia Pracowników Kolejowych w Częstochowie.

Fijałkowski pracował jako ślusarz w warsztatach kolejowych w Częstochowie. W 1915 r. wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), a w 1917 r. został członkiem Pogotowia Bojowego PPS. Pracował w konspiracyjnej drukarni partyjnej przy ul. Stradomskiej (ul. 1 Maja). W tym okresie należał również do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). W listopadzie 1918 r. brał udział w rozbrajaniu Niemców w Częstochowie, następnie do maja 1919 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta okręgu częstochowskiego Milicji Ludowej (ML).

W lipcu 1920 r. podczas wojny z Rosją bolszewicką był organizatorem w Częstochowie i Rakowie oddziału złożonego z członków ML, który pod dowództwem Antoniego Wołowskiego wziął udział w walkach partyzanckich na tyłach oddziałów Armii Czerwonej. W końcu lipca tegoż roku Fijałkowski wszedł do Ludowego Komitetu Niesienia Pomocy Armii, prowadzącego werbunek do oddziałów ochotniczych Wojska Polskiego. Jako delegat częstochowskiej organizacji PPS wziął udział w XVIII Kongresie PPS (23–27 lipca 1921 r. w Łodzi), na którym został wybrany do Rady Naczelnej partii. W latach 1921–23 był wydawcą i redaktorem odpowiedzialnym „Częstochowianina”, tygodnika PPS. Zredagował również jednodniówkę „Częstochowianin”, wydaną 5 listopada 1922 r. podczas wyborów parlamentarnych.

middle-Fijałkowski2.jpg

Od 1919 r. Fijałkowski działał energicznie w klasowym ruchu zawodowym kolejarzy; był współorganizatorem Spółdzielczego Stowarzyszenia Pracowników Kolejowych, współzałożycielem organizacji zawodowej częstochowskich kolejarzy, a następnie prezesem miejscowego Koła Związku Zawodowego Kolejarzy (ZZK). Począwszy od IV Zjazdu ZZK (30 lipca – 4 sierpnia 1921 r. w Warszawie) aż do śmierci uczestniczył we wszystkich kolejnych zjazdach tego związku. W latach 1921–31 był członkiem Zarządu Głównego i Wydziału Wykonawczego ZZK, a na VIII Zjeździe ZZK (27–30 czerwca 1929 r. w Warszawie) wybrano go sekretarzem Zarządu Głównego na okres 1929–31.

W czasie strajku powszechnego kolejarzy w październiku 1923 r. współorganizował, a później kierował strajkiem pracowników kolejowych w Częstochowie; przewodził delegacji strajkujących, która 27 listopada tego samego roku brała udział w spotkaniu ze starostą powiatu częstochowskiego. Za prowadzenie działalności strajkowej usunięto go z pracy – przyjęto z powrotem dopiero dzięki zdecydowanej postawie ogółu miejscowych kolejarzy. W latach 1927–28 Henryk Fijałkowski był prezesem zarządu okręgu ZZK w Warszawie, delegowany na to stanowisko przez Wydział Wykonawczy ZZK.

Po I Kongresie Związku Stowarzyszeń Zawodowych (ZSZ) w maju 1920 r., został delegowany przez ZZK do Komisji Centralnej Związków Zawodowych (KCZZ). Na II Kongresie ZSZ (25–26 maju 1922 r. w Krakowie) ponownie wybrano go do KCZZ.

middle-Fijalowski.jpg

Henryk Fijałkowski zmarł 1 października 1931 r. w Częstochowie. Pochowano go na cmentarzu Kule (w sektorze 70, rząd W, grób 2). W pogrzebie wzięły udział delegacje kolejarskie z całego kraju, a także przedstawiciele władz najwyższych PPS i ZSZ. Przy grobie przemawiał Kazimierz Pużak. Pośmiertnie odznaczony został Krzyżem Niepodległości (1937).

W małżeństwie z Marią Piekarską (1895–1980) miał syna Leszka Józefa (1925–1979). Jego wnukiem jest Eugeniusz Fijałkowski, działacz opozycji demokratycznej lat 80.

Juliusz Sętowski - czytaj więcej