Mistrzowska muzyka barokowa w barokowym wnętrzu

Inaugurację Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” zdominowała twórczość mistrza baroku Jana Sebastiana Bacha. Na ten wieczór, w bazylice jasnogórskiej wybrano m.in. słynny „Magnificat”.

Jak każe tradycja kolejny Międzynarodowy Festiwal Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” zainaugurowano koncertem w Bazylice Jasnogórskiej. Przed oficjalnym otwarciem zabrzmiał hymn „Gaude Mater Polonia” (czyli „Raduj się, Matko Polsko”). Tegorocznej odsłonie towarzyszył cytat z Psalmu 92.: Dobrze jest dziękować Panu i śpiewać imieniu Twemu o Najwyższy.

Za organizację 33. edycji wydarzenia odpowiada Ośrodek Promocji Kultury „Gaude Mater”, a jego dyrektorem artystycznym jest Adam Klocek, szef Filharmonii Częstochowskiej. To on podkreślił, że choć odsłona nie jest jubileuszowa, to ma bardzo istotne znaczenie, bo odnosi się do wieku chrystusowego. - 33. Festiwal w liczbach matematycznych nie jest to żadna liczba szczególna, jubileuszowa, ale- wiadomo - dla osób wierzących, związanych z chrześcijaństwem liczba 33 to coś bardzo ważnego – mówił dyrektor.

Ludzie, nauczcie się śpiewać…

Czwartkowy wieczór znakomicie poprowadziła Paulina Kula, skrzypaczka i teoretyczka muzyki. Jako pierwszego o wystąpienie poprosiła Ryszarda Stefaniaka, zastępcę prezydenta Miasta Częstochowy. - Pragnę pogratulować organizatorom podjęcia tego wysiłku i trudu po raz kolejny zorganizowania tego festiwalu, dziękuję wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym, a nam, słuchaczom życzę niezwykłych przeżyć, słuchając dzieł Jana Sebastiana Bacha, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata muzyki – powiedział.

Zadanie oficjalnego otwarcia festiwalu spoczęło na barkach gospodarza bazyliki, podprzeora o. Marcina Ciechanowskiego. –To nie jest zwykły koncert, artyści, który tu wystąpią są absolutnie wielkimi muzykami, a to, co będą przedstawiać, to nie tylko fantastyczna forma muzyczna, to właśnie „Magnificat” – nawiązał do nazwy radosnej pieśni dziękczynnej, której nazwa pochodzi od słów: Magnificat anima mea Dominum (Wielbi dusza moja Pana).

Podprzeor nawiązał także do słów św. Augustyna. – Na wzór Platona napisał on piękne dialogi o muzyce. Pisał tak: ludzie, nauczcie się śpiewać, bo aniołowie w niebie nie będą wiedzieli, co z wami zrobić. Życzę, żebyśmy dziś w tym pięknym uniesieniu wszyscy słuchali, a wracając do domu również nucili to, co usłyszymy.

Kantata na początek, „Magnificat” na finał

Za repertuar tegorocznego festiwalu odpowiadają Adam Klocek oraz o. Nikodem Kilnar, Krajowy Duszpasterz Muzyków Kościelnych przy KEP. - Mamy nadzieję, że festiwal w tej edycji spełni państwa oczekiwania. Mamy bardzo dużo różnorodnych propozycji. Zaczynamy muzyką Jana Sebastiana Bacha. Niezwykle się cieszę, bo miałem tę możliwość, jako szef artystyczny, wspólnie z ojcem Nikodemem, ustalenia programu. Miałem wielką ochotę na chorał „Wachet auf” i mogliśmy pozwolić sobie na zaprezentowanie całej kantaty 140. Bacha, bardzo rzadko grywanej. Koncert inauguracyjny kończymy „Magnificatem” - niech będzie to modlitwa muzyczna, wyznanie wiary w tej niezwykle radosnej tonacji, przebojowo napisanej przez Jana Sebastiana Bacha – wyjaśnił.

Sam koncertu jednak nie poprowadził, powierzył tę rolę znakomitemu skrzypkowi i dyrygentowi, znawcy muzyki dawnej, a prywatnie swojemu koledze – Stefanowi Plewniakowi. Dyrektor festiwalu nie ukrywał, że z przyjemnością zasiadł wśród kolegów z orkiestry, by zagrać na wiolonczeli.

Misternie tkana faktura dźwiękowa

- Mistrz muzyki barokowej, muzyki, która tak jak sztuka czy architektura tamtego okresu miała być bardzo zdobna. Nie ma lepszego wnętrza do wysłuchania jej jak barokowe wnętrze jasnogórskiej bazyliki, pełne rozmaitych ornamentów – podkreślała prowadząca koncert.

Paulina Kula przybliżyła również fenomen kompozytora, którego twórczość zdominowała inaugurację festiwalu (słynne „Zacznij od Bacha” nabrało w tym wypadku nowego wymiaru). - Nazwisko Bacha dziś zna każdy, ale nie zawsze tak było. Był twórcą zupełnie niedocenianym za życia, odkrytym wiele, wiele lat po śmierci. O jego twórczości mówi się barok późny, barok dojrzały, takie podsumowanie baroku w muzyce. Bach nie wymyślił niczego nowego, żadnej nowej techniki, gatunku czy stylu, ale to co znał i zastał, doprowadził do perfekcji. Był mistrzem muzyki polifonicznej, czyli takiej misternie tkanej faktury dźwiękowej, bardzo kunsztownej, ale też skomplikowanej, dlatego tak bardzo niezrozumiałej.

Muzyczny dialog

I misterność tej sztuki rzeczywiście wybrzmiała tego wieczoru doskonale. Najpierw usłyszeliśmy przywoływaną już Kantatę No. 140 Wachet auf, ruft uns die Stimme (Powstańcie, wzywa nas głos pański),której tekst związany jest z biblijną „Przypowieścią o pannach”, a podstawą kompozytorską stanowi chorał protestancki. Potem sięgnięto po jeden z najpopularniejszych koncertów niemieckiego geniusza, tj. Koncert na skrzypce i obój BWV 1060 - Bach osiągnął mistrzostwo w operowaniu techniką koncertującą, czyli dialogowaniem między solistami a orkiestrą- opowiadała Paulina Kula. W tym przypadku solistami byli Stefan Plewniak na skrzypcach i Wojciech Pompka na oboju.

Na zakończenie zabrzmiało Magnificat D-dur BWV 243. Kompozycja składająca się z 12 części: pięciu chórów, pięciu arii, tercetu i duetu.

Wykonawcami koncertu inauguracyjnego – poza wymienionymi – byli: Natalia Kawałek-Plewniak – sopran, Agata Widera-Burda – sopran, Justyna Kopiszka – alt,Aleksander Kunach – tenor, Artur Janda – bas, Chór „Collegium Cantorum” (przygotowany przez Janusza Siadlaka) oraz zespół Ensemble Paneuropa.

Festiwal potrwa do 27 września

- Zaczynamy Bachem, kończymy za tydzień światowym prawykonaniem „Requiem dla Wojciecha Kilara” -to bardzo ważne wydarzenie.Po drodze bardzo ciekawe propozycje, np. koncert Zespołu „Śląsk” w zupełnie nieoczywistym dla siebie repertuarze, czyli najpiękniejszych pieśni sakralnych. Myślę, że w tym programie każdy znajdzie coś dla siebie – dodaje Adam Klocek.

Szczegółowy program 33. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” znajdziecie w kalendarium CGK. A my zapraszamy na najbliższe jego wydarzenia. I tak, w piątek, 20 września o godz. 18.00 w galerii Ośrodka Promocji Kultury „Gaude Mater” otwarta zostanie wystawa „Ikony – Cienie epifanią Światła” Małgorzaty Dawidiuk.

Z kolei w sobotę, 21 września o godz. 13.00 – również w bazylice – przewidziano inaugurację liturgiczną festiwalu. W programie Msza św. O Matce Bożej Bolesnej, którą wykona Schola Gregoriana Jasnogórskiej Szkoły Muzycznej I i II st. w Częstochowie pod dyrekcją Bartłomieja Majkrzaka.

Na niedzielę, 22 września na godz. 18.00 zaplanowano zaś wspomniany koncert Chóru i Orkiestry Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, który odbędzie się w Miejskim Domu Kultury.

W sumie koncerty będą jeszcze trzy: 23, 25 i 27 września. W pierwszym terminie w bazylice zabrzmi muzyka ze średniowiecznych Zbiorów Jasnogórskich (godz. 18.00), drugi wypełni koncert organowy (miejscem będzie Kościół Ewangelicko-Augsburski, godz. 17.00). 27 września to wspomniany już przez Adama Klocka finał, który odbędzie się w Filharmonii Częstochowskiej o godz. 18.00

Fot. Łukasz Kolewiński