Znak Pokoju: Gdy barwa i dźwięk budują wspólnotę

W czasach, gdy świat przypomina mozaikę lęków i podziałów, a język polityki zbyt często staje się narzędziem wykluczenia a nie zgody, wydarzenia takie jak „Znak Pokoju” odzyskują dla kultury jej pierwotną funkcję - budowania wspólnoty.

Już w najbliższą sobotę, 31 maja w Konduktorowni otwarta zostanie imponująca wystawa „20 lat Zachęty”. Na ścianach industrialnego gmachu zawisną prace ponad 40 artystów! To kolejne wydarzenie, którym uświetniony zostanie jubileusz 20-lecia Regionalnego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Częstochowie.

Nim to nastąpi, przypomnijmy o innym nietuzinkowym przedsięwzięciu, które niedawno miało miejsce pod tym adresem. 16 maja przestrzeń Konduktorowni stała się miejscem niecodziennej wystawy autorstwa duetu Theseus – Aleksandry Cupiał i Szymona Parafiniaka, połączonej z wyjątkowym koncertem.

Prace Szymona i Aleksandry to manifesty wizualne, pulsujące intensywnymi barwami, wydobywające z wnętrza człowieka emocje i potęgujące wrażenia. Dzięki głębokiemu wyczuciu symboliki, ale i formy powstał cykl, wobec którego trudno przejść obojętnie. W centrum ekspozycji znalazł się monumentalny obraz zatytułowany właśnie „Znak Pokoju”, którego imponujące wymiary – 440 na 500 centymetrów – nie są jedynie zabiegiem formalnym, lecz mają wyraźnie określoną funkcję: zatrzymać widza. Zmusić go do refleksji. Przyciągnąć zarówno wzrok, jak również uwagę. Na tym ogromnym płótnie wybuchają kolory, tworząc gęstą, niemal organiczną strukturę.

Obraz pulsuje energią, ale nie jest chaotyczny. Przeciwnie – jego kompozycja została precyzyjnie skonstruowana wokół jednego symbolu, który wyrasta z całej tej barwnej narracji - pacyfki. Pozostałe prace, zarówno energetyczne obrazy, jak i rzeźby również epatowały kolorem, emocjami i symboliką, jak choćby postać legendarnego Milesa Davisa, który nie patrzył na publiczność, nie słyszał braw – ale jego obecność była namacalna, malarz pozwolił mu grać wiecznie.

Dopełnieniem tego pokojowego wizualnego przekazu była muzyka – żywa, pulsująca, przeniknięta rytmami i dźwiękami różnych zakątków świata. Na scenie, pod kierownictwem Marcina Pospieszalskiego, spotkali się artyści, których połączyła nie tyle wspólna stylistyka, co wrażliwość na to, co najważniejsze – na człowieka.

Adeb Chamoun z Syrii, Tomas Celis Sanchez z Meksyku, Frank Parker ze Stanów Zjednoczonych oraz Katarzyna Gacek-Duda, Śródmiejskie Koło Śpiewacze, a także Lidia i Marcin Pospieszalscy – to właśnie oni stworzyli w ten piątkowy wieczór międzynarodowy zespół, który nie opowiadał się po żadnej stronie – poza stroną pokoju.

Ich wspólne granie miało charakter etno-jamu – formy zarówno zaplanowanej, jak i improwizowanej, otwartej na nowe impulsy, zdolnej do wchłonięcia i przekształcenia każdej inspiracji. Brzmienie bębnów, basu, syntezatora, skrzypiec, fletów i śpiew układały się w wielowarstwową opowieść, której nie da się streścić słowami – można ją tylko przeżyć. Publiczność nie była tu biernym słuchaczem, lecz współuczestnikiem procesu, którego stawką było coś znacznie większego niż muzyczne doznanie: wzajemne poczucie wspólnoty. To tu odległe muzyczne światy połączyły się w jedno ciało. Bębny Chamouna spotykały się z meksykańskimi rytmami Sancheza, a głos Lidii Pospieszalskiej płynnie wtapiał się w wielogłos chóru Śródmiejskiego Koła Śpiewaczego. Były też fragmenty niemal mistyczne – gdy flet Katarzyny Gacek-Dudy zdawał się opowiadać prastare baśnie, w których każdy z nas mógł odnaleźć echo własnych lęków i pragnień. Nie było tu jednej narracji, jednej tradycji czy jednej prawdy – była natomiast wspólnota.

W obliczu niepokojów, które przenikają nasze codzienne życie – wojen, migracji, radykalizacji poglądów – sztuka może wydawać się bezradna. A jednak to właśnie ona przypomina nam, że jesteśmy częścią tej samej historii. Muzyka, która tego wieczoru unosiła się w Konduktorowni, była niczym most – łączący brzegi, które dawno temu przestały ze sobą „rozmawiać”. Każdy z artystów wnosił do wspólnego brzmienia cząstkę własnej kultury, ale także gotowość do wsłuchania się w innych. Z tej różnorodności wyłaniał się nie chaos, lecz harmonia.

Na tym tle idea „Znaku Pokoju” nabiera szczególnego znaczenia. Nie chodzi w niej o deklaratywność ani patos. To raczej cicha, ale konsekwentna propozycja empatycznego spojrzenia na świat. W czasach, gdy granice są na nowo zbrojone, a dyskurs publiczny dryfuje ku nienawiści, takie gesty – choćby skromne – odzyskują namacalny i potrzebny wymiar. Pokazują, że to, co różnorodne, nie musi być zagrożeniem. Może być bogactwem.

Sztuka i muzyka są dziś językami szczególnej kategorii – nie wymagają tłumaczenia. Działają intuicyjnie, docierają tam, gdzie logika zawodzi, a słowa nie wystarczają. Dlatego właśnie mają szansę stać się przestrzenią spotkania, gdy wszystko inne zawodzi. Nie znają granic, nie potrzebują paszportów.

W Konduktorowni powstała przestrzeń, w której można było słyszeć uważniej i patrzeć szerzej. To próba przeformułowania rzeczywistości – nie przez zaprzeczenie, lecz przez twórcze wyjaśnienie. Współczesność karmi nas uproszczeniami, sprowadza doświadczenie do statystyk i nagłówków. Tymczasem majowe wydarzenie przypomniało, że za każdą granicą, flagą czy aktem politycznym stoi człowiek – z własną historią, bólem, nadzieją. I że prawdziwe porozumienie zaczyna się wtedy, gdy jesteśmy gotowi zobaczyć w innym nie zagrożenie, lecz współuczestnika tej samej rzeczywistości.

„Znak Pokoju” nie był apelem. Nie był manifestem. Był doświadczeniem – żywym, kolorowym, emocjonalnym. Przypomniał, że sztuka nie musi być ucieczką od świata. Może być sposobem jego przeobrażania. I że pokój, choć może wydawać się dziś abstrakcją, jest czymś, co można nie tylko wyrazić, ale i poczuć. Na płótnie. W dźwięku. W spojrzeniu drugiego człowieka.

To nie utopia.

Fot. Piotr Karoński

GALERIĘ ZDJĘĆ AUTORSTWA GRZEGORZA SKOWRONKA ZNAJDZIECIE TUTAJ.